Pir Sultan Abdal Eserleri ve Biyografisi

Pir Sultan Abdal

Pir Sultan Abdal Sivas’ta dünyaya gelen bir şairdir. XVI. Yüzyılda dünyaya gözlerini açtığı tahmine dilen Pir sultan abdal bazı dizelerinde yer verdiklerine dayanarak isminin Haydar olduğu göze çarpmaktadır. Hoy kasabasında şairlik soyunun başladığını savunan pir sultan abdal bu durumu birkaç mısrasında yazdıklarıyla desteklemiştir. Kendi büyüklerinin Horosan’dan Hoy’a gelerek Sivas’a geçtiğini düşündüren şiirleri mevcuttur. Mahlas olarak Pir sultan ismini kullanmayı tercih etse de Pir sultan abdal onun tanınmasında yer alan isim olarak karşımıza çıkmaktadır.

HAYATI

Pir sultan abdal’ın yaşamına dair pek fazla bilgiye kaynaklarda rastlanılmasa da çocukluğunu koyun çobanlığı yaparak sürdürdüğü tahmin edilmektedir. Bir rüyada içtiği bade ve şahit olduğu olaylar sonucunda şair olan Pir sultan abdal şahit olduğu rüyayı birkaç dörtlüğünde de ifade etmiştir. Badeli aşıklardan biri olan Pir Sultan abdal bu olayla beraber ünlenmeye başlamıştır. O sıralar şahkulu Anadolu’da birçok isyan başlatmış ve safevi –şii mezheplerine dair propaganda oluşturmuştu. Pir sultan abdal Şahkulu’nun bu görüşlerinden çok fazla etkilenmiş ve bu akıma tabii olmaktan geri kalmamıştır. Bazı önlemlerle karşı karşıya kalsa da inandığı sistemleri ve sahip olduğu düşünceleri açıklamaktan ve yaymaya çalışmaktan hiç vazgeçmemiştir. Pir sultan abdal sahip olduğu düşünceleri ve bu konudaki savunmalarını dilden dile dolaştırmaya başlamıştır. Daha sonra Alevilerin etrafında sahip olunan bir inanca göre Sivas’ın valisi emir verir ve kendisi Paşa kale’sine gönderilir. Orada hapis hayatı yaşayan Pir sultan abdal Hızır paşa’nın kendisine yönelttiği sorgulama esnasında kararlı duruşuyla yine çabasından vazgeçmemektedir. Hızır paşa mevcut olayı Osmanlı Sarayına iletmiştir. Saraydan idam emri çıkmıştır ve kendisi Sanayi çarşısının karşı tarafında bulundan Surdibinde öldürülür. Günümüzde idamı gerçekleşen ye Darağacı olarak bahsedilmektedir. Kanuni sultan Süleyman baştayken kendisinin idam edildiği yapılan tahminler arasındadır. İran’da bulunan şahın İstanbul’a olan hakimiyetini dilemesi onun Caferi alevi görüşüne ait olmasından dolayı ortaya çıkmıştır. Bu yönde çok çaba sarf eden Pir sultan abdal sahip olduğu görüşler ve bunlardan vazgeçmeyişinin neticesinde idama mahkum edilmiştir. Şiirlerinde Hz. Ali, Hz. Hüseyin, Hz Hasan ve Hz. Peygamberi çok fazla işleyen Pir Sultan Abdal Sünnilere karşı olan tavrını açıkça dile getiren dizelere de yer vermiştir. Hz Osman ile Hz. Ömerin kutsal kitaplarda adının geçmediğini savunan Pir sultan abdal bu konudaki tavrını net bir şekilde ifade etmekten kaçınmamıştır. Dostluk ve ayrılık gibi konuların yanında aşk, ölüm, özlem gibi lirik konuları da işleyen Pir Sultan Abdal haksızlıklara direnme ve haksızlıklar karşısında ses çıkarmamak gerektiğiyle alakalı yazılar da kaleme almıştır. Bu konularda pek çok şiir üreten Pir Sultan Abdal edebi açıdan pek sağlam yazamasa da konulara çok ağırlık vermiştir. Pir sultan abdal halk şiiri geleneklerine çok hakimdi ve bu konu hakkında iyi bir bilgi birikimine sahipti. Pir sultan abdal şiirlerinde koşma nazım biçiminin yanında semaiyi de çok fazla kullanmıştır. Ancak koşma Pir Sultan Abdal’ın  edebi dilinde önemli bir yere sahiptir. Yarım uyakı daha çok kullanan Pir sultan abdal rediflerle desteklediği yazılarını okuyucularla buluşturmayı başarmıştır. Pir sultan abdal şiirlerini yoğun lirik coşkusuyla okuyordu ve halk ile iç içe geçmiş meseleleri sıkça kaleme alıyordu. İnandığı görüşleri hiç taviz vermeden savunan ve destekleyen Pir sultan abdal şiirlerinde daima konu açısından bir bütünlük ve uyum oluşturmuştur. Bu da onun şiirlerinde dikkat çeken en önemli özelliklerden bir tanesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Anadolu’da yaşayan yedi büyük alevi şairden biri olan Pir sultan abdal yaygın bir üne kavuşmuştur ve özellikle sahip olduğu görüşlerle adından sıkça söz ettirmeyi başarmıştır.  En çok Hatai isimli şairden etkilenen Pir sultan abdal Kaygusuz abdal’ı da etkilendiği şairler arasına koymuştur. Pir sultan abdal ile çıkarılan yayımların büyük kısmı tekrarlardan oluşmaktadır.  Alevilerin sesi olmayı başaran Pir Sultan abdal günümüzde de alevi kesim tarafından ayrı bir yere konmaktadır. Direnişi ve baş kaldırışıyla dikkatleri çeken Pir sultan abdal kendisinden sonra gelen bazı insanlara da esin kaynağı oluşturmuştur. Özellikle savunduğu görüşten vazgeçmeyişi ve kararlığı Pir Sultan Abdal’ın ününe kavuşmasındaki en önemli özelliklerden biridir. Safevi devletinin tavrını benimsemesi ve o devletin tarafında yer alması onun bu konuda birçok çabaya girişmesine sebep olmuştur. Yedi ulu ozanın arasından biri olmaya hak kazanan Pir sultan abdal osmanlı’da işleyen bürokrasinin karşısında yer almasıyla akıllara kazınmıştır. Korkmadan ve cesaretli duruşuyla bu bürokrasi’ye karşı olan tutumunu devam ettiren Pir sultan abdal bazı deyişlerinde alevi inancını ve eski türk kültürünün izlerini yansıtmaktan geri kalmamıştır. Öldükten sonra kendisi adına birçok yazılar yazılmış ve şiirler hazırlanmıştır. Kendisinden birçok anıda ve sözde bahsedilen Pir Sultan abdal alevi gelenekleriyle donatılmış bir dergah alanında büyüyüp yetişmiştir. Divan edebiyatından asla etkilenmeyen Pir sultan abdal medrese eğitimini Erdebil’de tamamlamıştır. Sosyal konulara çok fazla değinen Pir sultan abdal kaleme aldığı bazı yazılarda sosyal iletilerde bulunmuş ve  çeşitli uyarıları yapmaktan kendini alıkoymamıştır. Hz. Ali’den sıkça bahseden ve onu andıran motifleri çok kullanan Pir sultan abdal alevi geleneklerine çok bağlı bir insandır. Bu konudaki tavrının her zaman arkasında duran Pir sultan abdal Aleviliğin tekke eğitimindeki birleşimiyle insanları bu anlayışa davet eden biri olarak fikirlerini savunmuştur. Kendisi hakkında çeşitli araştırma yazıları kaleme alınmıştır. Bu konuda Sabahattin Eyüboğlu, Mehmet Bayrak, Muzaffer Uyguner, Cevdet Kudreti Sadeddin Nüzhet Ergun, Ali balım, Erol toy, Mehmet Fuat, Ali haydar avcı, Esat korkmaz gibi birçok ünlü isim tarafından eserlere konu edilmiştir.

Related Post

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir